یکی از پرکاربردترین سیستمهای مورد استفاده در راستای تصفیه فاضلاب بهداشتی و انسانی، سپتیک تانک است.
سپتیک تانک چیست؟
به طور کلی سپتیک تانک نوعی سیستم تصفیه فاضلاب به شمار میرود که در تصفیه فاضلاب بهداشتی اعم از آشپزخانه، حمام، لباسشویی، ظرفشویی و این قبیل پساب عملکرد موثری دارد. از آنجایی که فرایند ذخیره، انتقال و حذف مواد زائد با استفاده از سیستم سپتیک بسیار ساده و آسان است، در برخی از مناطق شهری نیز از این سیستم بهره گرفته میشود.
مبنای اصلی ساختار سپتیک برگرفته از تلفیق طبیعت و فناوری روز است. این سیستم به یک مخزن مجهز است که در آن کلیه فرایندهای شناورسازی، ته نشینی و بیولوژیکی با هدف تصفیه فاضلاب شکل میگیرد.
عنوان ساده ترین و پرکاربردترین سیستم در خصوص تصفیه فاضلاب بهداشتی و انسانی به سپتیک تانک اختصاص دارد.
در واقع سپتیک یک نوع راکتور برای جداسازی و تصفیه مواد معلق، مایعات و چربیهای موجود در فاضلاب است که به دو محفظه جداگانه مجهز میباشد. این سیستم با فراهم آوردن زمینه برای تجمع چربیها در سطح پساب و ته نشینی مواد جامد در کف مخزن به جداسازی ضایعات میپردازد. زین پس در محفظه بعدی با بهره گیری از باکتریهای هوازی و بی هوازی مواد موجود را تجزیه مینماید.
مخزنهای سپتیک به طور مداوم به موجب شکل گیری واکنشهای شیمیایی با مواد اسیدی در تماس هستند. بدین ترتیب بهره گیری از سپتیکهای پلی اتیلنی مقاوم در برابر مواد شیمیایی و بادوام یک مزیت به شمار میرود.
انواع مختلف سپتیک تانک
سپتیک پلی اتیلن
عنوان کامل ترین نوع حوضچه تصفیه فاضلاب به سپتیک پلی اتیلنی اختصاص دارد. این نوع سپتیک تانک با طراحی منحصر به فرد قادر است گرفتگی چاه را به صفر برساند و فاضلاب را تا 63 درصد تصفیه نماید.
سپتیک پلی اتیلنی متشکل از پلی اتیلن است که مقاومت بالایی در برابر مواد شیمیایی دارد و در بخش بدنه داخلی و خارجی آن از پوشش ضد UV بهره گرفته شده است.
سپتیک پلی اتیلنی از منظر جنس بدنه به دو صورت دو جداره و تک جداره طراحی شده است. سپتیک تانک پلی اتیلنی دوجداره در برابر فشار خارجی مقاومت بالایی دارد. این نوع سپتیک پلی اتیلنی، تحت شرایط خاص قابل دفن در زیر زمین یا روی زمین است.
جالب است بدانید که در سپتیک پلی اتیلنی فرایند تصفیه به دو صورت مکانیکی و زیستی به کمک باکتریهای بی هوازی انجام میپذیرد.
سپتیک تانک فایبرگلاس
به طور مختصر سپتیک فایبرگلاس دارای طراحی بسیار ساده است و متشکل از یک محفظه آب زیر زمینی میباشد که اغلب به صورت مستطیل یا مدور در نظر گرفته میشود. جنس سازنده این نوع مخزن ته نشینی فاضلاب از فایبر گلاس است و مخزن آن به دو لوله ورودی و خروجی وصل است.
از مهم ترین مزایای سپتیک فایبرگلاس میتوان به مقرون به صرفه بودن، مقاومت بالا در مقابل پوسیدگی، عدم احتمال نشت، آب بندی مخزن به طور کامل و امکان طراحی بر اساس ابعاد مورد نظر اشاره کرد.
سپتیک تانک بتنی
یکی دیگر از انواع سپتیک تانک، به نوع بتنی اختصاص دارد. این نوع سپتیک یک مخزن تفصیه مقدماتی فاضلاب به شمار میرود که به وسیله یک دیواره در دو بخش نامساوی تقسیم میگردد.
سپتیک بتنی در دو نوع درجا و پیش ساخته قابل اجرا است. مخزن سپتیک از نوع درجا به صورت مستطیلی و از جنس بتن ضد سولفات ساخته شده است.
این در حالی است که سپتیک بتنی پیش ساخته دارای مخازن استوانهای شکل و عمودی است. این نوع سپتیک به وسیله یک دیواره به دو بخش تقسیم شده است. در یک بخش استوانه عملیات ته نشینی مواد معلق شکل میگیرد و در استوانه دوم فرایند زلال سازی به انجام میرسد.
اساسی ترین مواد تشکیل دهنده سپتیک بتنی شامل میلگرد آج دار 8 و 10، بتن ضد سولفات و تیپ 5 میشود.
سپتیک تانک آجری
از آنجایی که در راستای طراحی سپتیک آجری از مصالح ساختمانی اعم از ملات، آجر فشاری و سیمان بهره گرفته میشود، کارایی کارایی این نوع سپتیک در مقایسه با بقیه سپتیک ها بهتر است.
بهتر است بدانید که عمق سپتیک تانک آجری بین 3 الی 5 متر قرار دارد.
کاربردهای سپتیک تانک
عمده کاربرد سپتیک تانک به تصفیه فاضلاب در مناظق روستایی و نواحی دور از دسترسی به فاضلاب شهر اختصاص دارد.
در ادامه مهم ترین کاربردها و موارد استفاده از سیستم سپتیک را ذکر میکنیم:
- کارخانه جات صنعتی و تولیدی
- واحدهای مسکونی و ویلاها
- کارگاههای ساختمانی و عمرانی
- مجتمعهای اداری
- رستورانها
- هتلها
- مجتمعهای ورزشی و تفریحی
نحوه عملکرد سپتیک تانک
در مرحله اول فاضلاب به وسیله لوله ورودی به مخزن اولیه راه مییابد. مخزن اولیه و ثانویه به وسیله یک دیواره جدا کننده تقسیم شده اند.
پس از ورود فاضلاب به مخزن اولیه، ذرات و مواد جامد معلق به موجب برخورداری از وزن بالا به سمت کف مخزن حرکت میکنند و ته نشین میگردند. در مقابل سیالات، چربی و روغنها به دلیل وزن کم در مقایسه با فاضلاب، به سمت بالا حرکت میکنند و شناور میشوند.
زمانی که مواد جامد در کف مخزن تجمع مییابند، زمینه برای شکل گیری تودهای از لجن مهیا میشود که باکتریها و میکروارگانیسمها در آن رشد پیدا میکنند. در طی تکثیر و رشد لجنها واکنشهای بیولوژیکی شکل میگیرد که باعث تجزیه مواد آلی آلاینده و تصفیه فاضلاب میگردد.
علاوه بر این، در طول واکنشهای بیولوژیکی بخش اعظمی از لجنها به بیوگاز مبدل میشوند. این گاز تولیدی اغلب دارای متان است و به وسیله لوله خروج بیوگاز از سپتیک تانک به بیرون دستگاه انتقال پیدا میکند.
مزایای بهره گیری از سپتیک تانک
در صورتی که سیستم سپتیک به طور مناسب پیاده سازی گردد و عملکرد آن به طور مناسب شکل بگیرد، زمینه برای بازگشت آبهای زیر زمینی مهیا میشود. این سیتم فرایند تصفیه فاضلاب را در مناطق دور دست و بدون امکانات امکان پذیر میکند.
سیستم تصفیه فاضلاب سپتیک در برابر اشعه ماورابنفش UV مقاوم عمل میکند و فاقد تجهیزات متحرک و الکترومکانیکال است.
یکی دیگر از مزایای سپتیک تانک مقاومت شیمیایی در برابر بارها، اسیدها و گازهای ناشی از فاضلاب است. این سیستم متناسب با پروژههای مختلف در عمقهای مختلف قابل نصب است و طول عمر مفید آن حداقل 50 سال برآورد شده است.
چالشها و معایب استفاده از سپتیک تانک
با وجود مزایای بالقوهای که استفاده از سپتیک تانک به ارمغان میآورد، ممکن است در صورت عملکرد نامناسب، پاتوژنهای ویروسی، باکتریایی و مواد آلی به آبهای زیر زمینی و محیط اطراف راه یابند.
علاوه بر این، در طول بهره گیری از سیستم سپتیک به منظور جلوگیری از سر ریز شدن به طور مداوم کنترل و نظارت صورت بگیرد.
یکی دیگر از چالشهای استفاده از سیستم سپتیک، احتمال انتقال مواد شیمیایی و سمی است. در واقع ضرورت دارد مراقبتهای لازم برای جلوگیری از انتقال مواد شیمیایی و سمی به وسیله تخلیه چاه و توالت شکل بگیرد.
راهکارهای بهبود عملکرد و مراقبت از سپتیک تانک
به طور کلی نگهداری از سیستم سپتیک بسیار آسان است و شامل چهار عنصر اساسی میگردد.
یکی از عناصر مهم در مراقبت از سیستم سپتیک تانک، بهره گیری موثر از آب است. به طور میانگین، هر عضو خانواده به صورت روزانه بالغ بر 70 گالن آب را مورد استفاده قرار میدهد.
جالب است بدانید که سایز و ابعاد سپتیک بر اساس مصرف روزانه هر فرد از آب محاسبه میگردد. کلیه پسابها و فاضلابهای خانگی از طریق لوله کشی ساختمان به سیستم سپتیک راه مییابد. بی شک به میزانی که در مصرف آب صرفه جویی گردد، حجم آب ورودی به سیستم کمتر خواهد بود. لذا بهره گیری کارآمد از آب نقش بسزایی در بهبود عملکرد سیستم و کاهش خرابی آن دارد.
به طور میانگین بالغ بر 25 الی 30 درصد از فاضلاب خانگی شامل توالت عمومی است. اکثر خانههای قدیمی به توالتهایی با مخازن 3/5 الی 5 گالن مجهز هستند. این در حالی است که خانههای جدید در هر فلاش ها 1/6 گالن آب یا کمتر بهره میگیرند. با تعویض توالتهای قدیمی و جایگزین سازی توالت فرنگی میتوان میزان آب خانگی و حجم آب ورودی به سیستم سپتیک تانک را به طرز چشمگیری کاهش داد.
استفاده از ماشین لباسشویی با بار کامل نیز به طور موثری در کاهش هدر رفتن آب تاثیر گذار است. شاید گمان کنید که شست و شوی کلیه لباسها در یک روز میتواند در زمان شما صرفه جویی به عمل آورد اما توجه داشته باشید که با شستن لباسهای رختشویی کم حجم آب و انرژی گسترده ای را هدر خواهید داد. این امر با آسیب رساندن به سیستم سپتیک، اجازه نمی دهد مخزن زمان لازم برای تصفیه پساب داشته باشد.
بهترین گزینه استفاده از لباسشویی های دارای برچسب انرژی A است. این نوع لباسشویی ضمن برخورداری از عملکرد بالا، در مقایسه با گونه های دیگر از انرژی و آب کمتری بهره میگیرد.
از دیگر عناصر اساسی در نگهداری سیستم سپتیک میتوان به موارد ذیل اشاره کرد:
- دور کردن زبالههایی نظیر پوشک، روغن خوراکی، گریس، محصولات بهداشتی زنانه، داروها و… از توالت
- نگهداری از منطقه تخلیه
- بازرسی مداوم و پمپ سپتیک
اجزاء سازنده سپتیک تانک
بخش اولیه سپتیک تانک شامل سیستم ورودی فاضلاب است که دربردارنده لوله و میانگیر ورودی میباشد. در واقع سپتیک تانک دارای دو سیستم ورودی و خروجی فاضلاب است.
یکی از مهم ترین اجزاء سیستم سپتیک، مخزن اولیه است. بالغ بر 60 الی 70 درصد از حجم سپتیک تانک به مخزن اولیه اختصاص دارد.
علاوه بر این، در سیستم سپتیک، یک مخزن زلال سازی در نظر گرفته شده است که به منظور تجمع فاضلاب فاقد هر گونه مواد قابل ته نشینی و شناوری مورد استفاده قرار میگیرد. جالب است بدانید که به طور تقریبی حدود 30 درصد از حجم کل سپتیک تانک را مخزن زلال سازی شکل میدهد.
در سیستم سپتیک با هدف پیشگیری از ورود چربی، لجن و روغنهای شناور به مخزن زلال سازی یک دیواره جدا کننده نیز تعبیه میشود.
یکی دیگر از اجزاء اصلی سیستم سپتیک، واحد تهویه است. در واقع به موجب شکل گیری فرآیندهای بی هوازی تصفیه فاضلاب، گازهای متان تولید و انتشار میگردند. واحد تهویه در قالب یک مجرا نقش بسزایی در خارج سازی گازهای تولیدی از سیستم سپتیک تانک دارد.
جدول 1: مشخصات سپتیک تانک
| ردیف | نام دستگاه | قطر cm | ارتفاع cm | وزن kg | حجم litr |
| 1 | ST1 | 95 | 180 | 1800 | 1000 |
| 2 | ST2 | 115 | 230 | 2800 | 2000 |
| 3 | ST3 | 135 | 230 | 3800 | 3000 |
| 4 | ST4 | 165 | 230 | 4200 | 4000 |
| 5 | ST5 | 165 | 280 | 4700 | 5000 |
| 6 | ST6 | 165 | 330 | 5200 | 6000 |
| 7 | ST7 | 165 | 380 | 5700 | 7000 |
| 8 | ST8 | 165 | 430 | 6200 | 8000 |
| 9 | ST9 | 165 | 480 | 6700 | 9000 |
| 10 | ST10 | 165 | 530 | 7200 | 10000 |
قیمت خرید سپتیک تانک
پارامترهای مختلفی در تعیین قیمت سیستم سپتیک موثر هستند. یکی از معیارهای موثر در قیمت مخزن سپتیک تانک، ابعاد سیستم است. ارزان ترین نوع تصفیه فاضلاب به سیستم سپتیک تانک دوجداره پلی اتیلن اختصاص دارد. این نوع سیستم از دو روش تصفیه مکانیکی با ته نشینی فاضلاب سنگین و تصفیه زیستی با بهره گیری از باکتریهای بی هوازی استفاده مینماید.
از دیگر پارامترهای موثر در قیمت خرید سیستم سپتیک میتوان به تعداد مخزنهای داخلی، قیمت به روز مواد اولیه کاربردی، ضخامت پروفیلهای کاربردی، نوع و سایز ورودی و خروجی سپتیک، میزان بار ترافیکی قابل تحمل سیستم، نوع و سایز رینگ و … اشاره کرد.
